Жинақ ақша қорғалған: Қазақстанда салымдар бойынша кепілдік қалай жұмыс істейді

Қазақстанда егер банк лицензиясынан айырылса, жеке тұлғалар өтем алуға құқылы. Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының (ҚДКБҚ) мамандары қорғаудың басты қағидаларын салымшылардың есіне салды.

Қазақстанда депозиттерге кепілдік беру жүйесі жұмыс істеген 25 жыл ішінде 11 банк лицензиясынан айырылды. Олардың ішінде соңғылары – Capital Bank Kazakhstan (2021), «АзияКредит Банк» (2021) және Tengri Bank (2020), сондай-ақ салымшыларының саны жағынан ең ірісі – «Астана Банкі» (2018). Осы 11 банктің салымшылары – яғни 420 мыңнан астам адам ҚДКБҚ тарапынан 115 млрд астам теңге болатын кепілді өтем алды. 

Қазір қандай депозиттер қорғалған – және қандай сомаға

Қазақстанда жеке тұлғалардың депозиттерінің 99,8%-ы ҚДКБҚ тарапынан толық сомаға қорғалған.

Депозиттер бойынша кепілдік жеке тұлғалардың жинақ ақшаларына автоматты түрде қолданылады. Бұл қолданыстағы заңнамада қарастырылған және банктердің салымшылары тарапынан ешқандай алдын ала өтініштер немесе қосымша әрекеттер талап етпейді.

Максималды кепілдік сомасы салымның түрі мен валютасына тәуелді.

Қазіргі уақытта ҚДКБҚ әрбір салымшыға әрбір банкте:

• теңгедегі жинақ салымдар бойынша – 20 миллион теңгеге дейін;
• теңгедегі салымдардың басқа түрлері, сондай-ақ банк шоттары мен төлем карталары бойынша – 10 миллион теңгеге дейін;
• кез келген шетел валютасындағы салымдардың барлық түрлері және банк шоттары мен төлем карталары бойынша – (баламада) 5 миллион теңгеге дейін кепілдік береді. 

Егер салымшының бір банкте бірнеше депозиті бар болса, олар бойынша жиынтық кепілдік қолданылады, бірақ заңнамада белгіленген лимиттер есепке алынады. Есептелген сыйақыларға да кепілдік қолданылады.  

Депозиттерге кепілдік беру жүйесіне қандай банктер қатысады және қандай клиенттер қорғалған

Қазақстанда халықтан депозиттер қабылдайтын және жеке тұлғаларға шоттар ашатын банктердің барлығы депозиттерге кепілдік беру жүйесіне қатысуға міндетті. 

• Кепілдік барлық салымшыларға – Қазақстан Республикасының резиденттеріне және бейрезиденттеріне, сондай-ақ жеке тұлғалармен тең жағдайда дара кәсіпкерлерге, нотариустарға, адвокаттарға, жеке сот орындаушыларына және медиаторларға қолданылады.  
• Депозиттерге кепілдік беру жүйесіне екінші деңгейдегі 21 банк қатысады.
• Тек Ислам банктері ғана оған қатыспайды. 

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру жүйесі қандай ресурстарға ие

ҚДКБҚ жинақталған резервтердің есебінен салымшыларға шұғыл төлемдерді қаржыландырады және Қазақстан Республикасының екiншi деңгейдегі банктерiнде орналастырылған депозиттерге мiндеттi кепiлдiк беру туралы және Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы заңдар аясында әрекет жасайды.

Қор жинақталған қаржы ресурстарына ие:

• Қордың арнайы резервінің көлемі 1,6 трлн теңгеге жақындады (2026ж. 1 наурыздағы деректер бойынша 1 триллион 591 миллиард теңге);
• резерв негізінен қатысушы банктердің жарналары және инвестициялық табыстың есебінен қалыптасады. Мемлекеттік бюджеттің қаражаты ешқашан өтем төлеуге тартылмайды; 
• қаражат инфляциядан қорғау үшін тәуекелі төмен активтерге инвестицияланады;
• салық төлеушілердің қатысуынсыз, өтем төлеуді қаржыландырудың қосымша механизмдері қарастырылған.

Қазақстандық банктердің салымшы-клиенттері үшін қарастырылған барлық артықшылықтар банктер туралы 2026 жылғы жаңа заңда да өзгеріссіз қалдырылды.   

• ҚДКБҚ кепілдіктері автоматты түрде қолданылады.
• Депозиттерді сақтандыру орнықты және ашық сипатта жұмыс істейді.

Депозиттер бойынша кепілдіктер туралы көбірек біліңіз:

www.kdif.kz 

ҚДКБҚ байланыс орталығы: 1460 (қоңырау шалу тегін)